تجارى بين نواحيى كه سابقا وجود نداشته - مثلا بين بابل و يونان - ايجاد شد و توسعه يافت . بر اثر احتياج به محصول ، نرخ منافع سرمايه ، مانند بهاى جنس افزوده شد ، به استثناى اجناسى كه حمل آنها مشكل بود ( مانند گاو ) . به عكس ، بهاى زمين در ايران و يونان پايين آمد . اروپاى جنوبى داخل روابط اقتصادى بيش از پيش محكم ، با آسياى غربى گرديد و با استفاده از مسكوكات ، هم تجارت‌برى و هم تجارت بحرى ، به نواحى بسيار بعيد كشيده شد . اين عصر از جهت يك سلسله مسافرتها و اكتشافات بزرگ ، شايان توجه است . ملاحان يونانى ، فنيقى و عرب ، ارتباط بين هند ، خليج فارس ، بابل ، مصر و بنادر بحر الروم را تأمين مىكردند . تجارت جهانى ، بيش از پيش ، به نقاط دور تر كشانده مىشد و تا نواحى دانوب‌ورن رسيده بود ، و سكه‌هاى مكشوف در گنجينه‌ها وسعت آن را نشان مىدهد . حتى از هندوستان و سرانديب در اين عهد ، ادويه ، مانند پوستهاى نباتات معطر و فلفل ، صادر مىگرديد . خمره‌هايى كه در آنها شراب ، روغن ، دارو و عسل حمل مىشد - و دليل روابط تجارى با غرب است - در خود ايران بدست آمده است . اشياء مفرغى ، ظروف لوازم سفره ، وسايل آرايش ، شعبهء ديگر مبادلات آن عهد را تشكيل مىدادند . اجناس تجملى متعدد و فراوان بود : مهره‌هاى شيشه‌اى ، انگشتريهاى شيشه‌اى و عنبر و انواع منسوجات و شمشيرهاى مختلف ، بسيارى از هنرمندان و پيشه‌وران را مشغول مىداشت . حجم تجارت در قرنهاى ششم و پنجم قبل از ميلاد ، بيش از پيش رونق گرفت . نه تنها اشياء تجملى بلكه محصولاتى كه مورد نياز يوميه بود ، مانند لوازم خانه و البسهء ارزان در دسترس همهء طبقات قرار گرفت . ورود مسكوكات در فعاليتهاى مختلف اقتصادى و تجارى ، موجب توسعهء كسب و - تجارت گرديد ، و فعاليت بانكها وسعت يافت . كارهاى بانكى ، توسط امرا و روحانيان انجام مىگرفت و كمتر افراد عادى به چنين كارهايى اقدام مىكردند . در زمان هخامنشيان ، بانكهاى حقيقى خصوصى تأسيس شد كه اسناد و مدارك آنها ، مانند مدارك بانك اخلاف اژيبى « 1 » از مردم بابل به دست آمده است . تأسيس اين بانك به قرن هفتم قبل از ميلاد مىرسد ، و امور رهنى ، اعتبار متحرك و امانات را انجام مىداده است . سرمايهء آن ، در مورد منازل ، مزارع ، غلامان ، چهارپايان ، كشتيهاى مختص حمل مال التجاره به كار مىرفت . اين بانك از عمليات مربوط به حساب جارى و استعمال چك اطلاع داشت . . . مؤسسات مشابهى به تقليد بانكهاى شرقى در يونان نيز ايجاد شد . « 2 » ساختمان جاده‌ها ، به همان نسبت كه بر امنيت مىافزود ، سرعت حمل‌ونقل را نيز تأمين مىكرد . در اين عصر ، يك قسم جاده‌سازى توسعه يافت ، و آن عبارت بود از سنگفرش كردن قسمتهاى نرمتر جاده‌ها ؛ و حتى ساختن رد چرخ در جاده‌ها براى وسايل نقليهء چرخ‌دار . از قرن چهارم ، كفشكى براى چهارپايان باركش به منظور حمايت سم آنها صورت گرفت . نعل حقيقى

--> ( 1 ) . Egibi ( 2 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين . ص 178 - 176 ( به اختصار ) .